นายอภิชาต จงสกุล เลขาธิการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) เปิดเผยว่า ทิศทางของแรงงาน ภาคเกษตรไทย เริ่มเข้าสู่ภาวะวิกฤตแล้ว เนื่องจากส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ ได้รับการศึกษาน้อย รายได้ต่ำ อีกทั้งแนวโน้มเข้ามารับช่วงต่อของคนรุ่นใหม่ลดลง ซึ่งจากรายงานล่าสุดของสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ พบว่าปี 2553 สัดส่วนแรงงานภาคเกษตรกรรมต่อกำลังแรงงานรวมอยู่ที่ 38.2%ลดลงจาก 68% ในปี 2552 ขณะเดียวกัน แรงงานในภาคเกษตรยังมีอายุ เฉลี่ยสูงกว่าแรงงานในสาขาอื่นๆ โดยในปี 2553 มีอายุเฉลี่ย 49.3 ปี ขณะที่อายุแรงงานรวมเฉลี่ย 48.6 ปี และ 75% ของแรงงานภาคเกษตรมีระดับการศึกษาเฉลี่ยระดับประถมศึกษาและต่ำกว่า ขณะที่เกษตรกรรุ่นใหม่ที่จะเข้ามาทดแทนลดลงอย่างรวดเร็ว โดยการทดแทนแรงงานเกษตร อายุ 15-19 ปี ต่อแรงงานอายุ 60 ปีขึ้นไป ในปี 2553 อยู่ที่ 32.1% จากที่เคยมีการทดแทนแรงงานมากถึง 65.66% ในปี2544 และยังมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่องในอนาคต

สาเหตุหลักของปัญหาแรงงานภาคการเกษตร มาจากลักษณะงานที่เป็นงานหนัก มีความเสี่ยงค่อนข้างมาก อีกทั้งยังได้รับ ผลตอบแทนต่ำ รายได้มีความไม่แน่นอนสูง โดยในปี 2552 ครัวเรือนลูกจ้างภาคเกษตรมีรายได้เฉลี่ยครัวเรือนละ11,087 ต่อเดือนเท่านั้น ขณะที่รายได้ของครัวเรือนไทยเฉลี่ย 20,903 ต่อเดือน ซึ่งเป็นปัญหาเชิงโครงสร้าง ที่สะสมมานาน ที่ผ่านมามีการช่วยเหลือหลายด้าน เช่น การแจกทุนการศึกษาแก่บุตรหลานของเกษตรกรในเขต ส.ป.ก. หรือการขยายพื้นที่เพาะปลูกยางพาราในภาคอีสาน แต่นโยบายที่ดำเนินการอยู่ยังกระจัดกระจาย ไม่สามารถมองเห็นผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม การขาดแคลนแรงงานในภาคเกษตรอาจเกิดขึ้นได้ในอนาคต ดังนั้น รัฐบาลใหม่จำเป็นต้องเป็นเจ้าภาพในการเดินหน้าแก้ไขปัญหาอย่างจริงจัง

(พิมพ์ไทย, 12-8-2554)